Czy osoba urodzona w 1940 r. ma subkonto?

Czy rocznik 1940 ma subkonto w ZUS?

czy osoba urodzona w 1940 r ma subkonto w zusbudzi wiele pytań dotyczących zasad gromadzenia środków i przyszłych świadczeń emerytalnych. Poznanie przepisów ubezpieczeniowych pomaga uniknąć nieporozumień i dokładnie zrozumieć funkcjonowanie systemu oraz sposób prowadzenia indywidualnych składek przez państwową instytucję.

Czy emeryt z rocznika 1940 posiada subkonto w ZUS?

To czy dana osoba posiada subkonto, zależy wyłącznie od jej daty urodzenia, a zasady te mogą być powiązane z różnymi czynnikami systemowymi. Osoba urodzona w 1940 roku nie posiada subkonta w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ instytucja ta prowadzi je tylko dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 roku.^[1] Wszystkie składki emerytalne seniorów z rocznika 1940 trafiały wyłącznie na konto główne, tak zwany I filar.

Brak subkonta bezpośrednio wynika z konstrukcji reformy emerytalnej, która weszła w życie w 1999 roku. Ówczesne przepisy podzieliły ubezpieczonych na grupy wiekowe i objęły nowymi zasadami wyłącznie młodsze roczniki. Osoby urodzone w 1940 roku, mające w momencie wdrażania reformy 59 lat, ze względu na wiek zostały całkowicie włączone do starego systemu emerytalnego. Nie miały one możliwości wyboru ani ustawowego obowiązku dzielenia swojej składki.

Sytuacja ta diametralnie różni się od statusu osób młodszych, dla których subkonto stanowi nieodłączny element zabezpieczenia na starość. Składki gromadzone na koncie głównym seniora z rocznika 1940 służyły do bieżącego wyliczenia tradycyjnej emerytury opartej na stażu pracy i zarobkach. To fundamentalna cecha dawnego systemu ubezpieczeń społecznych w Polsce.

Dlaczego rocznik 1940 nie mógł założyć subkonta?

Podstawową przyczyną braku subkonta dla osób urodzonych w 1940 roku był brak członkostwa w Otwartych Funduszach Emerytalnych (OFE). subkonto w zus dla osób urodzonych przed 1949 w strukturach państwowego ubezpieczyciela powstały znacznie później jako bezpośrednia konsekwencja zmian w II filarze. Seniorzy urodzeni przed 1 stycznia 1949 roku nie mogli w ogóle przystąpić do funduszy kapitałowych podczas transformacji systemu ubezpieczeń.

Sam mechanizm subkont został powołany do życia w maju 2011 roku, kiedy to państwo zdecydowało o zmniejszeniu części składki przekazywanej do OFE. Ta zatrzymana część zaczęła być księgowana na nowo utworzonych subkontach w ZUS. Skoro rocznik 1940 a subkonto zus nigdy w OFE nie uczestniczył, proces ten całkowicie go ominął. Pieniądze starszych pracowników od początku do końca zasilały jeden, centralny fundusz ubezpieczeń.

Przez lata analizowałem, jak poszczególne grupy wiekowe reagowały na te zmiany. Wielu starszych pracowników czuło się wtedy zdezorientowanych masowymi kampaniami reklamowymi funduszy emerytalnych. Pamiętam rozmowy z seniorami, którzy bezskutecznie próbowali dowiadywać się w oddziałach, czy emeryt z 1940 roku ma subkonto w ogóle założone. Odpowiedź zawsze była odmowna. System odciął starsze pokolenie od mechanizmu kapitałowego.

Dziedziczenie składek a śmierć osoby urodzonej w 1940 roku

Konsekwencje braku subkonta stają się szczególnie widoczne w sprawach spadkowych po zmarłych członkach rodziny. Ponieważ osoba urodzona w 1940 roku nie posiadała subkonta ani rachunku w OFE, bliscy nie mogą liczyć na dziedziczenie składek z zus rocznik 1940 w tradycyjnej formie. Środki zgromadzone na koncie głównym ZUS nie podlegają standardowym regułom prawa spadkowego i po śmierci ubezpieczonego nie są nikomu wypłacane.

Dla wielu rodzin to bolesne zaskoczenie. Często zgłaszają się do mnie osoby, które słyszały w mediach o wypłatach z ZUS po zmarłych rodzicach i liczą na odzyskanie funduszy. Niestety, w przypadku roczników przedwojennych i wczesnych powojennych sprawa jest z góry zamknięta. Przepisy chronią wyłącznie kapitał zapisany na subkontach osób z nowego systemu. Pieniądze z pierwszego filaru pozostają w dyspozycji państwa jako świadczenie solidarnościowe.

Istnieje jednak specyficzny wyjątek o charakterze czasowym, o którym mało kto pamięta. Chodzi o sytuację, w której senior przeszedł na emeryturę docelową z nowego systemu, na przykład łączoną, i zmarł w bardzo krótkim czasie od momentu rozpoczęcia pobierania świadczenia. Jeśli śmierć nastąpiła w ciągu 3 lat, uprawnionym członkom rodziny może przysługiwać tak zwana wypłata gwarantowana.

Warto pamiętać o tym kryterium. Margines czasu jest niezwykle wąski. W praktyce, ze względu na wiek rocznika 1940, większość osób z tej grupy pobierała swoje tradycyjne emerytury przez znacznie dłuższy okres, co całkowicie wyklucza możliwość jakichkolwiek roszczeń finansowych ze strony spadkobierców.

Porównanie zasad konta głównego i subkonta w ZUS

Konto główne (I filar) - Właściwe dla rocznika 1940

• Służy do gromadzenia składek na tradycyjną emeryturę i finansowania bieżących wypłat świadczeń
• Środki są całkowicie niedziedziczne i po śmierci ubezpieczonego pozostają w funduszu
• Ustawowa waloryzacja oparta o wskaźnik inflacji oraz wzrostu przypisu składek emerytalnych

Subkonto (II filar) - Dostępne od rocznika 1949

• Zapisuje się na nim część składki emerytalnej przeniesionej lub zatrzymanej zamiast transferu do OFE
• Zgromadzone pieniądze podlegają podziałowi w przypadku rozwodu oraz dziedziczeniu przez uposażonych
• Waloryzowane wskaźnikiem będącym pochodną nominalnego wzrostu PKB z ostatnich pięciu lat

Historia pana Antoniego z Warszawy i jego syna

Antoni, urodzony w 1940 roku emerytowany księgowy z Warszawy, zmarł pozostawiając syna Tomasza jako jedynego spadkobiercę. Tomasz słyszał od znajomych z pracy, że po śmierci rodziców można odzyskać z ZUS spore sumy pieniędzy z tak zwanego drugiego filaru.

Mężczyzna udał się do lokalnego oddziału ubezpieczeń społecznych, wypełnił wstępne dokumenty i złożył oficjalne zapytanie o stan subkonta ojca. Pierwsza próba przyniosła spore rozczarowanie, gdy urzędnik poinformował go, że w systemie brak jakichkolwiek środków do podziału.

Tomasz był przekonany, że to błąd urzędniczy lub niedopatrzenie w systemie informatycznym, i zamierzał złożyć oficjalną skargę. Dopiero po konsultacji z prawnikiem specjalizującym się w prawie emerytalnym zrozumiał, że rocznik jego ojca funkcjonował na zupełnie innych zasadach ustawowych niż współcześni emeryci.

Ostatecznie Tomasz dowiedział się, że pan Antoni przez ponad 20 lat pobierał tradycyjne świadczenie wyliczane według starego systemu. Wszystkie składki ojca zostały dawno skonsumowane w ramach comiesięcznych wypłat, a brak subkonta zamknął sprawę spłaty.