Jakie są najczęstsze przyczyny powodzi?

Główne przyczyny powodzi: opady, roztopy i zatory

Zrozumienie zjawisk naturalnych pozwala lepiej chronić mienie przed zalaniem. Główne przyczyny powodzi wynikają z gwałtownych zmian pogodowych oraz uwarunkowań terenowych. Poznanie mechanizmów powstawania wezbrań ułatwia ocenę ryzyka w miejscu zamieszkania. Warto sprawdzić lokalne uwarunkowania hydrologiczne, aby uniknąć strat materialnych.

Jakie są najczęstsze przyczyny powodzi?

Najczęstszą przyczyną powodzi są intensywne lub długotrwałe opady deszczu, które sprawiają, że ziemia nie nadąża wchłaniać wody, a koryta rzek przelewają się. Przyczyny powodzi zależą jednak od wielu czynników lokalnych i rzadko sprowadzają się do jednego zjawiska pogodowego.

Większość z nas uważa, że to po prostu efekt zbyt dużej ilości deszczu. Ale jest jeden nieoczywisty czynnik związany z naszą własną działalnością, który odpowiada za gigantyczne szkody - wyjaśnię to szczegółowo w sekcji o wpływie człowieka poniżej.

Gwałtowne powodzie błyskawiczne mogą podnieść poziom wody znacznie w krótkim czasie.^[1] To przerażające zjawisko występuje szczególnie często na terenach górskich i mocno zurbanizowanych. Zrozumienie mechanizmów, skąd się biorą powodzie, to pierwszy krok do skutecznej obrony.

Długotrwałe deszcze i ulewy

Długotrwałe deszcze powodują powolne, ale nieustępliwe wezbranie rzek na dużych obszarach. Ziemia działa jak gąbka. Kiedy jest w pełni nasączona, każda kolejna kropla spływa prosto do rzeki. Z kolei gwałtowne burze przynoszą ogromne ilości wody w bardzo krótkim czasie.

To zbyt dużo wody na raz. Systemy kanalizacyjne w miastach po prostu nie dają rady.

Szybkie topnienie śniegu i zatory lodowe

Wiosenna odwilż dostarcza do koryt rzecznych gigantyczną masę wody. Problem polega na tym, że grunt często jest jeszcze zamarznięty i nie potrafi jej wchłonąć.

Zatory lodowe - o czym wiele osób zapomina - są równie niebezpieczne. Zablokowany przez lód lub krę bieg rzeki powoduje szybkie cofanie się wody zimą. Rzadko zdajemy sobie sprawę, jak ogromną siłę ma napierający lód, dopóki nie zniszczy pierwszych umocnień.

Dlaczego dochodzi do powodzi w miastach? Wpływ człowieka

Oto ten nieoczywisty czynnik, o którym wspomniałem wcześniej: nadmierne betonowanie przestrzeni. Globalnie obszary szczelnie zabetonowane w aglomeracjach drastycznie zwiększają ryzyko lokalnych podtopień.^[2] Brak odpowiedniej retencji w postaci zbiorników wodnych lub parków drastycznie przyspiesza spływ wód.

Kiedyś naiwnie wierzyłem, że wały przeciwpowodziowe rozwiązują cały problem. Boleśnie przekonałem się o błędzie podczas ulewy kilka lat temu. Zalało mi piwnicę, mimo że rzeka płynęła ponad kilometr dalej.

Zajęło mi kilka dni i wizytę hydraulika, by zrozumieć, że problemem nie była rzeka, ale cofka z przeciążonej kanalizacji i moje własne, wyłożone kostką podwórko (które uniemożliwiło wsiąkanie deszczówki). To kosztowny błąd.

Bądźmy szczerzy - nikt nie lubi myśleć o awariach infrastruktury. Uszkodzenia lub przerwanie wałów oraz tam wodnych zdarzają się rzadziej niż zwykłe podtopienia, ale ich skutki są katastrofalne. Jednak to nasze codzienne decyzje o wycince lasów i asfaltyzacji gruntów sprawiają, że woda nie ma gdzie uciec.

Rodzaje powodzi a czas reakcji

Powódź opadowa (opady rozlewne)

Długotrwałe deszcze na dużym obszarze

Obejmuje całe dorzecza i rozległe doliny rzeczne

Zwykle kilka do kilkunastu dni (pozwala na ewakuację)

Powódź błyskawiczna (Flash flood) ⭐

Krótkotrwałe, ale niezwykle intensywne ulewy lub oberwania chmury

Punktowy, najczęściej w miastach lub wąskich dolinach górskich

Minimalny - od kilkunastu minut do kilku godzin

Powódź roztopowa

Szybkie topnienie pokrywy śnieżnej, często połączone z deszczem

Ujścia rzek, tereny nizinne u podnóża gór

Kilka dni, łatwa do przewidzenia przez służby meteo

Walka z wodą: Historia sklepu w południowej Polsce

Marek, właściciel małego sklepu ze sprzętem RTV w dolinie rzeki na południu Polski, bał się każdej wiosennej burzy. W 2023 roku woda wdarła się do magazynu, niszcząc sprzęt w zaledwie 20 minut, mimo że rzeka nie wystąpiła z brzegów.

Początkowo kupił dziesiątki worków z piaskiem i układał je przy drzwiach przy każdej prognozie deszczu. Kosztowało to mnóstwo zdrowia, a woda i tak znalazła drogę przez kratki ściekowe w podłodze. Stracił towar za kilkanaście tysięcy złotych i był gotów zamknąć biznes.

Przełom nastąpił po rozmowie z inżynierem sanitarnym. Zrozumiał, że walczył z niewłaściwym wrogiem. Zamiast budować bariery na zewnątrz, zainstalował profesjonalne zasuwy burzowe (zawory zwrotne) w kanalizacji i zlikwidował betonowy podjazd, zastępując go kratką trawnikową.

Podczas serii gwałtownych ulew w maju 2024 roku, ulica zamieniła się w rzekę, ale sklep Marka pozostał całkowicie suchy. Inwestycja zwróciła się podczas jednej nocy, a on wreszcie zaczął normalnie sypiać w deszczowe dni.