Jak się mówi to czy te?

Jak się mówi to czy te? Zasady użycia

jak się mówi to czy te to częsty problem związany z odmianą zaimków wskazujących w języku polskim. Błąd wynika z nieznajomości liczby i rodzaju gramatycznego rzeczownika. Poznanie prostych zasad pozwala uniknąć pomyłek w mowie i piśmie oraz budować poprawne zdania.

Podstawowa zasada: Liczba pojedyncza kontra liczba mnoga

Wybór między formami to a te zależy przede wszystkim od liczby oraz rodzaju gramatycznego rzeczownika, do którego się odnosimy. To czy te zasady są fundamentem poprawnej polszczyzny, choć w codziennym pośpiechu bywa ignorowane, co prowadzi do powstawania irytujących błędów językowych. Ale istnieje jeden haczyk związany z końcówkami przymiotników, który sprawia, że nawet osoby dbające o język wpadają w pułapkę - wyjaśnię go w sekcji dotyczącej najczęstszych pomyłek poniżej.

Szacuje się, że błędy związane z niewłaściwym użyciem zaimków wskazujących stanowią znaczny odsetek wszystkich uchybień w tekstach publikowanych przez internautów w mediach społecznościowych.^[1] To spory odsetek, biorąc pod uwagę, że zasada jest dość logiczna. Problem pojawia się zazwyczaj wtedy, gdy nasz mózg idzie na skróty i próbuje dopasować zaimek do brzmienia przymiotnika, zamiast do właściwości samego rzeczownika. W mojej wieloletniej praktyce z tekstami zauważyłem, że najwięcej problemów sprawiają słowa, które rzadko odmieniamy na co dzień.

Dlaczego mówimy „to dziecko”, a nie „te dziecko”?

To najpopularniejsza pułapka językowa w polskim Internecie. Wiele osób mówi „te dziecko”, ponieważ przymiotniki w rodzaju nijakim kończą się na literę -e (np. grzeczne dziecko, małe dziecko). Podświadomie chcemy, aby zaimek brzmiał podobnie, więc dodajemy mu tę samą końcówkę. To błąd. Prawidłowo mówimy „to dziecko” w liczbie pojedynczej oraz „te dzieci” w liczbie mnogiej – wiedza o tym, czy mówi się te dziecko czy to dziecko, pozwala zachować poprawność językową. Pamiętam, jak w szkole podstawowej pani od polskiego kazała nam powtarzać to zdanie dziesięć razy przed każdą lekcją - i wiecie co? Zadziałało.

Większość ankietowanych użytkowników platform edukacyjnych deklaruje, że forma „te dziecko” brzmi dla nich nienaturalnie, jednak wciąż pojawia się ona w mowie potocznej u znacznej części osób poniżej trzydziestego roku życia.^[2] Zjawisko to wynika często z regionalizmów lub zwykłego niedbalstwa. Kiedyś sam złapałem się na tym, że pisząc SMS-a do znajomego, automatycznie wpisałem „te auto”. Poczułem ukłucie wstydu, gdy tylko nacisnąłem „wyślij”. Od tamtej pory zawsze sprawdzam, jak się mówi to czy te, czy zaimek nie „gryzie się” z liczbą rzeczownika.

Przykłady poprawnego zastosowania

Aby utrwalić tę wiedzę, warto przeanalizować zaimek wskazujący to i te przykłady w prostym zestawieniu: To okno (liczba pojedyncza) -> Te okna (liczba mnoga) To imię (liczba pojedyncza) -> Te imiona (liczba mnoga) To krzesło (liczba pojedyncza) -> Te krzesła (liczba mnoga) To zwierzę (liczba pojedyncza) -> Te zwierzęta (liczba mnoga)

Wyjątkowy przypadek: Tę czy tą w rodzaju żeńskim?

Tutaj sprawa robi się jeszcze ciekawsza i - szczerze mówiąc - znacznie trudniejsza dla wielu osób. Pamiętasz obietnicę o wyjaśnieniu pułapki? Oto ona: tę czy tą kiedy używamy zależy od tego, czy zaimek występuje w bierniku (odpowiadający na pytania: kogo? co?) dla rodzaju żeńskiego. Mówimy więc: „widzę tę kobietę” lub „kupuję tę książkę”. Forma „tą” jest zarezerwowana dla narzędnika (z kim? z czym?), na przykład: „idę z tą kobietą”.

W mowie potocznej dopuszczalna jest forma „widzę tą kobietę”, ale w oficjalnym piśmie uznaje się to za błąd. Co ciekawe, w tekstach nieformalnych forma „tą” zamiast „tę” pojawia się w wielu wypowiedziach.^[3] Moim zdaniem to jedna z najbardziej irytujących zmian w języku - walka o „tę” wydaje się być batalią skazaną na porażkę, ale warto trzymać fason w oficjalnej korespondencji. Użycie poprawnej formy natychmiast buduje profesjonalny wizerunek w oczach odbiorcy.

Zasada mnemotechniczna

Jeśli masz problem z zapamiętaniem, zastosuj prosty trik: końcówka zaimka powinna być taka sama jak końcówka rzeczownika. Skoro mówimy „książkę”, to wybieramy „tę”. Skoro mówimy „książką” (narzędnik), wybieramy „tą”. Proste? Bardzo. Ten prosty mechanizm ratuje mi życie podczas pisania raportów, gdy mózg jest już zmęczony po ośmiu godzinach pracy przed monitorem.

Szybkie porównanie: To vs Te

Zaimek TO (Liczba pojedyncza)

• Wyłącznie rodzaj nijaki
• To jabłko, to biurko, to słońce
• Niska, z wyjątkiem błędnego zastępowania przez 'te'

Zaimek TE (Liczba mnoga)

• Rodzaj niemęskoosobowy (kobiety, zwierzęta, przedmioty)
• Te jabłka, te kobiety, te biurka
• Nigdy nie używaj dla pojedynczych obiektów

Marek i niefortunny e-mail do zarządu

Marek, trzydziestoletni analityk z Warszawy, przygotowywał ważną prezentację dla zarządu swojej firmy IT. Chciał wypaść profesjonalnie, ponieważ liczył na awans w nadchodzącym kwartale.

W treści e-maila napisał: Chciałbym omówić te zadanie podczas spotkania. Marek nie zauważył błędu, ponieważ w mowie potocznej często używał formy te zamiast to.

Po wysłaniu wiadomości uświadomił sobie pomyłkę, widząc odpowiedź szefa, który słynął z zamiłowania do poprawnej polszczyzny. Marek poczuł nagły skok ciśnienia i pot na czole.

Sytuacja nauczyła go pokory - od tego czasu Marek używa autokorekty i każdą wiadomość czyta na głos przed wysłaniem. Błąd kosztował go sporo stresu, ale awans ostatecznie otrzymał pół roku później.

Ania i wyzwanie na egzaminie

Ania, studentka filologii z Krakowa, podczas egzaminu z gramatyki opisowej musiała szybko odmienić zaimek ta w bierniku. Czas uciekał, a ona czuła narastającą panikę.

Początkowo wpisała tą książkę, ale przypomniała sobie zasadę o końcówkach. Zaczęła się wahać, czy mowa potoczna nie wpłynęła na jej osąd na tyle mocno, by popełnić błąd.

Skorzystała z mnemotechniki skojarzenia liter e-e i poprawiła zapis na tę książkę. Był to moment przełomowy, który pozwolił jej odzyskać pewność siebie.

Dzięki tej jednej poprawce uzyskała maksymalną liczbę punktów z tej sekcji. Dziś Ania sama udziela korepetycji i zawsze zaczyna od tego przykładu, by uchronić innych przed stresem.